“Puhpowee, legde ze uit, betekent ‘de kracht die paddenstoelen ’s nachts uit de aarde doet opkomen.’ Als bioloog was ik verbaasd dat zo’n woord bestond. In al zijn technische vocabulaire kent de westerse wetenschap geen term, geen woorden om dit mysterie te vatten. […] In de drie lettergrepen van dit nieuwe woord kon ik een heel proces van nauwkeurige observatie in de vochtige ochtendbossen zien, de formulering van een theorie waarvoor het Engels geen equivalent kent. De bedenkers van dit woord begrepen een wereld van zijn, vol onzichtbare energieën die alles bezielen.”
— Robin Wall Kimmerer, Braiding Sweetgrass
Intentie en de toon zetten
Tijdens onze recente ESCalator, The Power of the Personal in the Pluralities of Systems, kwamen we samen met de intentie om te onderzoeken hoe we ruimte kunnen creëren voor systemische perspectieven voorbij Euro-westerse denkkaders. De ESCalator was een mooi format om deelnemers uit te nodigen open te zijn over hun ervaringen, en om ook onze eigen persoonlijkheden en ervaringen als facilitators in de workshop in te brengen. We gebruikten de Adaptive Cycle en de Power-Interest Axis als reflectieve instrumenten om ons collectieve werk te verankeren in de tastbare realiteit van onze individuele projecten. Ons doel was om de kloof te overbruggen tussen systemische kaders en de geleefde ervaringen van practitioners, om zo beter te begrijpen wat onze positie en macht is om verandering te stimuleren binnen de huidige paradigma’s van systemisch ontwerpen.
Pluriversele perspectieven en de persoonlijke verschuiving
De beweging richting pluriversele perspectieven vraagt om meer dan alleen het erkennen van verschillende wereldbeelden; het vereist dat we onze eigen positie en privileges binnen deze pluraliteiten onderzoeken. De openingsalinea uit Braiding Sweetgrass van Robin Wall Kimmerer introduceerde inheemse perspectieven en de krachtige krachten van de natuur, en stemde de deelnemers hierop af. Daarna verkenden we de Adaptive Cycle van Holling en Gunderson (1986; 2001) en de vier fasen van verandering hierin. Dit kader, dat oorspronkelijk uit een ecologisch perspectief komt, helpt ons ook om de dynamiek en veerkracht van maatschappelijke ecosystemen beter te begrijpen. Misschien is de manier waarop een bos herstelt na een brand niet zo anders dan hoe mensen zich weer met elkaar verbinden na een pandemie? Door onze belangen en handelingsvermogen in kaart te brengen op de Power-Interest Axis, duwden we deelnemers weg van het idee van het systeem als een extern object dat “opgelost” moet worden, en richting het zien ervan als een weerspiegeling van waar zij zelf staan. Deze verschuiving is essentieel: wanneer we onze eigen cirkels van invloed en controle binnen het systeem herkennen, begrijpen we beter hoe we kunnen bewegen, handelen en rimpelingen kunnen creëren. Het opent ruimte voor wereldbeelden die historisch gemarginaliseerd zijn binnen systemisch ontwerpen.
Dekoloniale toekomsten
Ontworpen voor alle systemisch-ontwerp-practitioners of mensen wiens werk raakt aan systemisch denken, daagt de workshop deelnemers uit door het persoonlijke te positioneren als een legitieme en noodzakelijke lens voor systemisch onderzoek en verandering. Met als kernvraag hoe we onze identiteiten kunnen inzetten om onze macht en invloed op systemisch ontwerp te begrijpen, creëert de workshop ruimte voor systemische perspectieven voorbij Euro-westerse modellen.
Om systemisch-ontwerppraktijken te dekoloniseren, zou de eerste stap zijn om op een persoonlijke en reflectieve manier ongelijke machtsverdeling en de hegemoniale koloniale aard van systemisch ontwerpen te erkennen. Erkennen wie er in de ruimte aanwezig is wanneer besluiten genomen worden, wie meer systemische macht heeft dan anderen, en hoe de systemen die ontwerpers construeren dezelfde machtsonevenwichtigheden kunnen herscheppen die de dekoloniale praktijk juist probeert te doorbreken. De Power-Interest Axis, oorspronkelijk een strategisch managementinstrument, werd door Poorvi aangepast voor gebruik in deze workshop, om te begrijpen hoeveel macht er in de ruimte aanwezig is en om te ontdekken welke stakeholders ontbreken.
Een lifecentered lens
Lana’s perspectief weerspiegelt een diepe toewijding aan relationaliteit, sterk gevormd door haar tijd dicht bij de wildernis en haar werk binnen inheemse contexten en samen met mensen in Canada. Ze benadrukt dat we, om te verkennen waar we naartoe willen, eerst onze huidige positie moeten begrijpen, en erkennen dat ons individuele handelingsvermogen alleen bestaat in relatie tot de mensen en systemen om ons heen. Diep de systemische materie induiken vraagt om het creëren van veilige ruimtes waarin we “de tijd nemen om ons te verhouden en durven meer te zijn”, waarbij tijd voor oprechte verbinding voorrang krijgt boven rigide kaders en statistische resultaten. “Mijn ervaring bij het maken van de workshop met Poorvi, en de tijd die ik doorbracht met de deelnemers van de ESCalator – gekenmerkt door zowel momenten van afstemming als essentieel ongemak – versterkte mijn hoop dat we, door nieuwsgierigheid, openheid en nederigheid te omarmen, voorbij westers-centrische perspectieven kunnen bewegen en een pluriversele wereld van mogelijkheden kunnen openen om systemen ten goede te veranderen.”
Perspectieven van deelnemers
De workshop bracht acht systemisch ontwerpers samen, elk met hun eigen unieke set ervaringen en posities. Deelnemers gaven aan dat het werken met deze modellen en het in kaart brengen van hun individuele casussen waardevol was, vooral bij het reflecteren op overgangen en momenten van loslaten, en het besef dat de “ontbrekende mensen” in de ruimte vaak ook over het hoofd worden gezien binnen een systeem. Hoewel het hoge tempo van de sessie het soms lastig maakte om elk kader ten volle te verkennen, voelden de meeste deelnemers zich geïnspireerd. Velen vonden de focus op projectspecifieke inhoud verhelderend en verankerend, waardoor ze abstracte systemische theorie konden vertalen naar de concreetheid van hun eigen werk. Zoals een deelnemer opmerkte, diende de sessie als een effectieve “proeverij” van deze kaders, wat nieuwsgierigheid aanwakkerde om verder te blijven onderzoeken hoe we systemen beter kunnen bouwen.
Een oproep tot actie
Uiteindelijk erkent de workshop dat systemisch ontwerpen, zoals het overwegend wordt onderwezen, beoefend en onderzocht, al lange tijd gevormd is door dominante Euro-westerse epistemologieën, die hiërarchieën en vooroordelen in stand houden die het soms juist probeert “op te lossen”. We sloten de workshop af met een reflectie op het idee dat het uitbreiden van de pluralistische mogelijkheden binnen het vakgebied van systemisch ontwerpen van ons vraagt kritisch te reflecteren op onze invloed binnen systemen, en dit te verbinden aan hoe wij, als een collectief van etnisch, cultureel en geografisch diverse practitioners, systemisch denken en ontwerpen in de praktijk brengen.
Als we streven naar een meer verbonden, rechtvaardige en duurzame toekomst, dan is het, volgens Poorvi en Lana, geen optie om overwegend binnen een westers wereldbeeld te blijven bewegen. Er is niet één enkel perspectief dat de complexe uitdagingen van vandaag zal oplossen. Terwijl we vooruitgaan, is onze oproep tot actie om te blijven onderzoeken waar ieder van ons staat, en de macht te erkennen die we hebben om ruimte te creëren voor verschillende soorten perspectieven. Onze individuele acties, hoe klein, relationeel of systemisch ook, kunnen rimpeleffecten veroorzaken. Laten we de toewijding meenemen om niet alleen het systeem in kaart te brengen, maar om bewust te veranderen hoe wij ons daarbinnen manifesteren, zodat ons werk een ruimte blijft waarin meerdere werelden en meerdere waarheden naast elkaar kunnen bestaan.
