Ik wil graag mijn ervaringen met de ESCuela-training delen, gebaseerd op de inzichten die de deelnemers hebben opgedaan. Ik ben Laura Niño, senior onderzoeker bij Inholland University of Applied Sciences, Societal Impact Design. Als buurvrouw en frequente bezoeker van dit winkelcentrum was ik verheugd om te zien hoe de deelnemers aan onze training zoveel perspectieven ontdekten die onbekend waren bij de gemeente, commerciële bedrijven en vastgoedbedrijven. Als systemisch co-ontwerper is het ontrafelen van deze perspectieven en nieuwe relaties tussen mensen en plaatsen belangrijk voor maatschappelijke transformatie.
Een klein team van onderzoekers van de Hogescholen Utrecht, Rotterdam en Inholland bracht een dag door in winkelcentrum Boven ’t Y en op het Buikslotermeerplein, waar ze door middel van observatie, gesprekken en systemisch-fenomenologische lenzen probeerden te begrijpen hoe deze plek aanvoelt en functioneert. Wat naar voren kwam, was een scherp contrast tussen commerciële efficiëntie en de behoeften van mensen die zich welkom, veilig en verbonden willen voelen.
’s Ochtends wordt het gebied vooral bezocht door oudere mensen; rond lunchtijd komen jongeren binnenstormen om eten te kopen en verdwijnen ze weer snel. Onbedekte doorgangen, open marktkramen en grijze betonnen architectuur creëren een sfeer die velen van ons omschrijven als koud, onaantrekkelijk en verwaarloosd. De tafels in het midden bieden geen beschutting en mensen die wel willen blijven hangen, verzamelen zich onder het kleine dak bij Febo, waar ze betaalbare koffie kunnen drinken, een sigaret kunnen roken en enigszins beschut zijn tegen het weer. Voor mensen die een rollator of scootmobiel gebruiken, is de indeling onhandig en soms onveilig, met snelle scooters en smalle doorgangen die om ruimte strijden.
Buiten voelt de markt meer als een verzameling kraampjes op een braakliggend terrein dan als een samenhangende openbare ruimte. De bredere omgeving mist een duidelijke identiteit: aan de ene kant het gepolijste imago van Boven ’t Y, aan de andere kant kaal beton, gebouwen die onderhoud nodig hebben en open velden die er verlaten uitzien. Toch geeft de mix van bekende Nederlandse ketens en kleine, etnisch verschillende winkels en eetgelegenheden het gebied ook een uniek potentieel. Bezoekers komen niet alleen voor HEMA en Etos, maar ook voor Syrische zoetigheden, Aziatische supermarkten en Turkse specialiteiten uit plaatsen als Cappadocia, waarbij ze vaak de persoonlijke service en het gevoel van herkenning die deze winkels bieden, waarderen.
De muren rondom het centrum vertellen een ander verhaal: stickers en graffiti roepen op tot eerlijkheid, verzet tegen verdere gentrificatie van Noord en uiten frustratie over de dominante neoliberale planning. Het overkoepelende verhaal dat de buurt uitdraagt is duidelijk: je bent hier welkom om te winkelen, geld uit te geven en weer te vertrekken – niet om te blijven, mensen te ontmoeten of je thuis te voelen. Sociale, culturele en speelse activiteiten die niet afhankelijk zijn van consumptie zijn grotendeels afwezig, evenals bomen, groen en ruimtes die mensen van verschillende leeftijden uitnodigen om samen te zitten, samen te eten of te spelen. Modestraat is een opvallende uitzondering: een warme, multi-etnische gemeenschapsruimte waar mensen de hele dag door komen en gaan om te leren, te creëren, rustig te werken of gewoon samen te zijn, zonder de verplichting om iets te kopen.
Toen we vroegen wat de mensen in en rond het Buikslotermeerplein lijken te willen en nodig te hebben, ontstond er een duidelijk beeld: meer lokale activiteiten, meer plekken om te socializen zonder druk om te consumeren, meer natuur en creatieve ruimtes, en meer erkenning voor lokale ondernemers en kunstenaars als vormgevers van de identiteit van het gebied. Ideeën als gemeenschapstuinen, kassen, speelse parken voor alle leeftijden, betere zitplaatsen bij de markt, een bibliotheek en meer culturele programmering bleven naar voren komen. Daaronder hoorden we een sterk verlangen om verzorgd, gezien en gewaardeerd te worden als buren en burgers in plaats van als consumenten met een bepaalde koopkracht.
Als je nieuwsgierig bent naar de voortdurende verkenningen van ESCu(e)la op plaatsen als Buikslotermeerplein en hoe Systemic Co-Design kan bijdragen aan meer zorgzame, verbonden buurten, houd dan de toekomstige ESC-updates in de gaten of neem contact op met het team dat bij dit werk betrokken is.
